3-ԻՑ 1-Ը. Դո՞ւք եք այդ մեկը, թե՞ մյուս երեքը
Հաճախ մենք փորձում ենք մեզ հեռու պահել այն իրականությունից, որում ապրում ենք։ Երբեմն հերքում ենք փաստերը, խուսափում ենք «պիտակներից» կամ չենք ուզում մեզ զոհի կարգավիճակում տեսնել։ Որպես հայաստանյան իրականության մեջ ապրող կին, և հատկապես որպես մայր, մենք ուղղակի ժամանակ չունենք այդ ամենի մասին մտածելու համար։
Բայց եկեք հասկանանք, թե ինչ է գենդերային բռնությունը (ԳԲ): Դա ֆիզիկական, սեռական, հոգեբանական կամ տնտեսական վնասն է, որն անհամաչափորեն ավելի շատ թիրախավորում է կանանց։ Բռնությունը միայն «ռոմանտիկ» հարաբերությունների մեջ չէ․ այն կարող է լինել աշխատավայրում, դպրոցում, բուհում, քույր-եղբայր հարաբերություններում կամ հենց տանը։ Կանանց դեմ բռնության մեծ մասը կիրառվում է տղամարդկանց կողմից հենց սեռի (գենդերի) պատճառով, և սա հենց այն է, ինչի վրա մենք պետք է կենտրոնանանք։
Այսօր գենդերային բռնությունը մարդու իրավունքների ամենալուրջ խախտումներից է, որը վտանգում է կյանքն ու առողջությունը։ Այն գոյություն ունի բոլոր երկրներում և հասարակության բոլոր շերտերում։ Իհարկե, բռնության ենթարկվում են նաև տղամարդիկ, բայց վիճակագրությունը փաստում է՝ կանայք շատ ավելի խոցելի են այս հարցում։
Իսկ ի՞նչ է իրականում ԳԲ-ն։ Այն հիմնված է ուժերի անհավասարության վրա և նպատակ ունի նվաստացնել մարդուն, նրան ստորադաս կամ անարժեք զգալ։ Այս երևույթը խորը արմատներ ունի մեր սոցիալական և մշակութային նորմերի ու արժեքների մեջ։
Բռնության ի՞նչ ձևեր կան
Բռնությունը կարող է տեղի ունենալ թե՛ տանը՝ հարազատ մարդկանց կողմից, և թե՛ հանրային վայրերում։ Մարդիկ հաճախ բռնություն ասելով պատկերացնում են միայն ֆիզիկական հարվածը, բայց չպետք է մոռանալ ոչ ֆիզիկական ձևերի մասին։ Ստամբուլյան կոնվենցիան առանձնացնում է հետևյալ տեսակները.
- Հոգեբանական բռնություն և մանիպուլյացիա
- Հետապնդում (Stalking)
- Ֆիզիկական բռնություն
- Հարկադիր ամուսնություն
- Սեռական բռնություն (ներառյալ բռնաբարությունը)
- Հարկադիր աբորտ կամ ամլություն (sterilisation)
- Սեռական ոտնձգություններ
- Այսպես կոչված «պատվի» համար կատարված հանցագործություններ
Թվերի լեզվով
Եվրոպական միության տվյալներով՝ յուրաքանչյուր 3 կնոջից 1-ը իր կյանքի ընթացքում գոնե մեկ անգամ ենթարկվել է ֆիզիկական կամ սեռական բռնության։ Յուրաքանչյուր 5-րդ կին բռնության է ենթարկվել զուգընկերոջ կողմից։
Հայաստանում ընտանեկան բռնությունը նույնպես լուրջ խնդիր է։ 2023-ից 2024 թվականների ընթացքում ֆիզիկական բռնության դեպքերի աճը կազմել է 151%, իսկ հոգեբանական բռնությանը՝ 261%։ Գուցե թվերը փոքր թվան, բայց մտածեք՝ մենք բոլորս էլ ճանաչում ենք մի հարևանի, բարեկամի կամ ընկերոջ, ով անցնում է այս դժոխքի միջով։ Իրական պատկերն ավելի տխուր է, քանի որ շատերը չեն դիմում օգնության՝ չհավատալով, որ ելք կա, կամ չգիտակցելով, որ իրենց իրավունքները կարևոր են։
Ցավոք, դեպքերի մեծ մասը մնում է գաղտնի։ Ամոթի զգացումը, հասարակական պարսավանքը և մասնագիտացված օգնության պակասը թույլ չեն տալիս կանանց խոսել։ Ըստ վիճակագրության՝ միայն 8 կնոջից 1-ն է դիմում ոստիկանություն։
Հետևանքները
Բռնության հետևանքները մեկանգամյա վնասվածք չեն․ դրանք տարիներով ուղեկցում են մարդուն՝ քայքայելով հոգեկան աշխարհը, առաջացնելով տագնապ, վախ, ինքնամեղադրանք և դեպրեսիա։ Մեզ մեծացրել են այն համոզմունքով, որ սա «կնոջ բաժին չարչարանքն է», որ պետք է համբերել։ Բայց իրականությունն այն է, որ դուք մենակ չեք, և մեր պարտավորությունն է բռնություն կիրառողին պատասխանատվության ենթարկել։
Լուծումը
Լուծումը կրթությունն է։ Բռնությունը սովորեցված վարքագիծ է, որն ունի իր արմատները։ Բոլոր սերունդները պետք է սովորեն կոտրել վնասակար կարծրատիպերը և փոխել հարաբերությունների առողջ դինամիկան։
Հետևե՛ք մեզ առաջիկա երեք ամիսների ընթացքում։ Մենք միասին կբացահայտենք ԳԲ-ի բոլոր կողմերը, կսովորենք կանխարգելել այն և ուժ կգտնենք օգնելու ուրիշներին։